https://www.keukenplanten.nl/image/cache/catalog/pages/blogs/blog-grounds-1170x600.jpg
  • 07 Jun 2021
  • |   0 opmerkingen

Alles over grondsoorten

In de natuur gaat dit zo goed als vanzelf. Planten en bomen in het bos laten takken en blad vallen, dit blad komt op de bodem van het bos terecht en verteert tot compost. Dieren laten uitwerpselen achter die ook meegenomen worden bij dat proces en regen valt uit de lucht over de bomen en planten heen. In de eigen tuin? Daar speel je zelf de natuur.

De juiste bemesting mag ook niet ontbreken.

Als je een plant hebt staan is het daarom verstandig om zo veel als mogelijk de natuurlijke omgeving na te maken. Mogelijk kan je het zelfs nog net even ietsje beter doen! Bijvoorbeeld door zieke planten weg te halen en geïnfecteerd plantenmateriaal niet weer op de bodem terecht te laten komen. Zorg voor verse en schone compost, voeg voeding toe en nog veel meer.

Het kiezen van de juiste grondsoort hoort daar ook bij en dit onderdeel is zeker niet te onderschatten! Sommige planten hebben sterke wortels, waarmee ze zelfs door dikke klei kunnen wortelen. Andere planten zijn iets kleiner, hebben dunnere worteltjes en kunnen dit simpelweg niet. Sommige planten staan graag vochtig, anderen willen het water het liefst zo snel mogelijk bij de wortels weg hebben na een regenbui. In dit tweede geval heb je goed doorlaatbare grond nodig. Dat is trouwens niet alleen voor de waterafvoer, want doorlaatbare grond houd ook in dat de plant er makkelijk in kan wortelen.

soil mixture

Bodem voorbeeld

Grondsoorten

Er zijn in de basis 3 grondsoorten en eindeloos veel combinaties daarvan. Planten groeien soms makkelijker in de ene grondsoort dan in de andere. Je kunt grond mengen om de ideale grond voor jouw plant te creëren. Dit wordt vaak door boeren gedaan om de gewassen beter te laten groeien. Dit in combinatie met de juiste (hoeveelheid) mestvoeding kan voor reuzen in de moestuin zorgen! Hieronder staan de 3 basis bestanddelen die je op de meeste locaties zal tegenkomen. Dit zijn soorten grond die je standaard vind op een locatie waar je planten kweekt.

Zand

Zand op zichzelf is niet voedzaam, houd geen vrijwel geen water of voeding vast en er kan niks op groeien. Oké, behalve dan die ene kluit duingras die je wel eens op de duinen ziet. Dit gras groeit voornamelijk van mineralen in regenwater dat over het zand valt en grondwater dat door de bodem spoelt, waar ook vaak deeltjes voedzame stoffen in meespoelen. Gebruik dus vooral geen zand om planten in te kweken, het werkt niet. Waar zand wel weer heel goed voor kan zijn, is om zware grond zoals dikke klei doorlaatbaarder te maken. Zand kan overigens wat fijner of groffer zijn en bevat over het algemeen veel kalk.

sand mixture

Fijn zand

Mocht je toch op zandgrond willen kweken, bijvoorbeeld omdat je in de duinen zit en geen andere grond tot je beschikking hebt, dan kun je de grond verrijken met heel erg veel compost en nog veel meer aarde. Dan ben je niet met maar één zakje klaar, je hebt er echt flink wat van nodig om een vierkante meter duinzand geschikt te maken. Zand warmt wel sneller op in de zon. Dit kan nadelig zijn voor veel planten in de zomer en het is verstandig om daar rekening mee te houden. We weten allemaal hoe het is om met blote voeten over een strand te lopen in de zon!

Leem

Deze grondsoort bestaat uit hele kleine deeltjes, voornamelijk silt. Wij noemen dit leemgrond en het houd best ook wel wat voedingsstoffen vast. Deze hechten aan de kleine deeltjes. Leem is nog veel fijner dan zand en ook een stuk voedzamer. Het komt vooral veel voor in het noorden van Nederland, maar meestal niet op zichzelf. Eerder in combinatie met zand of met klei, wat mij bij de volgende grondsoort brengt.

loam mixture

Gemengde leemgrond

Klei

Dit soort grond kan heel dik zijn. Als vette klei opdroogt heb je grote, keiharde blokken die zo hard zijn als steen. Het voordeel van klei? Het neemt ontzettend veel voedingsstoffen en vocht op waardoor dit uitstekend geschikt is voor planten die daar veel van nodig hebben. Klei laat de stoffen en het vocht langzaam los wanneer het even niet regent en blijft daardoor langer nat dan andere grondsoorten. Het nadeel van klei? Het is ontzettend hard, de planten kunnen er vaak niet in wortelen omdat de grond te vast is. Lichtere klei daarintegen is vaak gemengd met zand of leem en vormt daardoor wat zachtere en kleinere brokjes wanneer dit opdroogt. Daar kunnen planten wat beter in wortelen. Boeren of moestuiniers gebruiken vaak ook de andere grondsoorten om door de klei te mengen. Dit is een grote en zware klus en met de hand eigenlijk niet te doen.

Hieronder niet het allerbeste voorbeeld, maar grond waarin klei gemengd zit is goed te herkennen aan de vorming van grote brokken. Bij droog weer worden deze keihard en bij nat weer heel zacht. De grond wordt dan ook erg modderig.

sand mixture

Gemengde kleigrond

Kweek je op hele dikke klei, omdat je bijvoorbeeld op voormalige zeebodem zit met de tuin? Dan doe je er goed aan om de klei te breken met zand. Brekerzand is daar erg geschikt voor, maar liever niet te overvloedig. Te veel zand zorgt namelijk ook weer dat de bodem sneller omwarmt. Dit kan positief uitpakken voor sommige planten, maar je hebt vast wel eens ervaren hoe het is om in de zon op het heetst van de dag met je blote voeten over een strand te lopen. Planten vinden dat vaak ook niet zo prettig.

Bodemschema

In het onderstaande schema, van internet geplukt, zie je verschillende grondsoorten op basis van zand, klei en silt. Er zitten natuurlijk ook andere elementen door de bodem, maar over het algemeen is dit een aardig uitgangspunt voor het bepalen van de grondsoort.

sand loam clay visual

Schema grondsoorten

Aarde kopen

Voor planten waar dan ook heb je aarde nodig. Alhoewel, dit is niet helemaal waar. Je kunt tegenwoordig ook kweken op een ander medium. Bijvoorbeeld op waterbasis door middel van hydroponics, maar dat is een heel ander verhaal. Hoe dan ook, de oorspronkelijke grond voor planten, aarde, is nog altijd het meest gebruikte kweekmedium. Wel zijn er verschillende soorten aarde en is het handig om te weten welke je nodig hebt.

Zaai- en stekgrond

Eigenlijk is dit zo goed als gelijk aan gewone aarde, alleen is er vaak wat zandkorrel aan toegevoegd om het luchtiger en fijner te maken. Een belangrijke eigenschap van zaai- en stekgrond is dat deze licht bemest is, en dus niet te scherp is voor jonge en kwetsbare plantjes. De groffe stukken zijn eruit gefilterd en wat er overblijft is zaai- en stekgrond: een zachte massa, goed voor het ontkiemen van zaden en het planten van stekjes. Niet geschikt om planten verder in op te kweken, daar is (moestuin)aarde weer heel goed voor.

watering method

Zaai- en stekgrond

Gewone aarde

Gewone aarde is het resultaat van verteerd plantenmateriaal. Vaak zitten hier nog wat groffe, onverteerde stukken in. Dit maakt aarde goed vruchtbaar omdat deze groffe stukken nog volledig moeten verteren. Hierdoor komen voedingsstoffen langzaam vrij en raakt de aarde minder snel uitgeput. Dat is als je goede aarde koopt, want er zit wel een groot verschil tussen aarde van verschillende winkels. Je planten zullen in alle aarde wel wat groeien, alleen in aarde van sommige winkels doen de planten het net iets beter. Hierbij zal ik geen namen van winkels noemen, probeer het vooral zelf eens uit met verschillende soorten aarde uit verschillende winkels.

Je hebt hier dan ook weer verschillende gradaties in. Je kunt moestuinaarde kopen in het tuincentrum. Daar zitten stoffen in die beter zijn voor de groei van een krop sla of de aanmaak van bijvoorbeeld vruchten bij een tomatenplant. Je kunt aarde voor de moestuin ook voor veel andere planten gebruiken, het is alleen verstandiger om dat niet te doen. Gebruik geen moestuinaarde voor coniferen, maar gebruik zeker geen coniferengrond voor de moestuin!

(Tuin)turf

Turf is een zure bodemverbeteraar. Turf is heel geschikt voor het planten van blauwe bessen en andere planten die van een zuurdere grond houden. Ook daar heb je dus rekening mee te houden bij het kiezen van de juiste grondsoort, want niet alle planten kunnen zure of alkalische grond evengoed verdragen. Je kunt grond zuurder maken door turf toe te voegen en je maakt de grond meer alkalisch met kalk of zand.

Compost

Dit kun je heel makkelijk zelf maken. Het bestaat uit iets minder goed verteerde stukken dan gewone aarde. Rijpe compost is eigenlijk net geen plantenmateriaal meer, maar ook nog net geen aarde. Het zit er precies tussenin en is daardoor zeer geschikt om de grond mee aan te vullen of te verversen.

Compost daar kan ik nog wel het een en ander over vertellen, je kunt namelijk niet alles zomaar composteren. In ieder geval zeker geen voedselresten uit de pan of oven maar dat lijkt mij duidelijk. Schillen van fruit kunnen er meestal wel in, zeker die van banaan. Eierschalen ook want die bevatten net als de bananenschillen veel kalium.

Je kunt compost erg voedzaam maken maar laat wel duidelijk zijn dat compost geen mestvoeding kan vervangen. Dikke stammen van koolgewassen kun je beter niet op de composthoop gooien, die verteren erg langzaam. Net als plantenmateriaal van coniferen en naaldbomen. Daarnaast maakt afval van naaldgewassen de compost ook erg zuur want deze gewassen groeien vaak ook op zure grond. Dat kan handig zijn als je de compost wilt gebruiken voor planten die op zure grond groeien, maar dan kun je het nergens anders meer voor gebruiken.

Bij het maken van compost, om het voedzamer te maken, kun je er wel meststoffen aan toevoegen. Doe dit dan wel alleen door rijpe compost die je kort daarna gaat gebruiken voor de planten in de (moes)tuin. Als je te lang wacht zijn de meststoffen alweer vergaan voor je de compost gebruikt. Wanneer je (planten)afval op de composthoop gooit doe je er goed aan om daar een beetje verse aarde overheen te strooien want dan verteert het sneller. Als de onderste lagen van de composthoop behoorlijk verteert zijn kun je de volledige hoop omdraaien; het onderste bovenop leggen. Het verse plantenmateriaal dat nu onderop ligt verteert nu sneller.

Voor compost heb je trouwens hele handige compostbakken! Ze zijn er in verschillende vormen en maten, sommigen kun je met een hendel omdraaien, anderen hebben filters waardoor de fijne aarde in een bak eronder terecht komt. Het is handig om deze te gebruiken wanneer je een grote (moes)tuin hebt.

Houd bij het maken en kiezen van compost rekening met de zuurtegraad van de grond: de pH-waarde van de grond. Er zijn bepaalde planten die van zure grond houden of daar juist totaal niet in zullen groeien. Wanneer je compost een beetje universeel gebruikt kan je er geen resten van coniferen in verwerken, of ander materiaal waardoor de compost waarschijnlijk wat zuurder zal worden.

Grond bewerken

Tenzij je op een boerderij woont en zware machines tot je beschikking hebt, kan het bewerken van grond erg veel van je vragen. Er is speciaal handgereedschap voor en er zijn verschillende redenen en manieren waarom en waarop je grond kunt bewerken. Neem er de tijd voor, je hebt er veel kracht voor nodig!

Waarom grond bewerken?

De grond waar planten op groeien is een bron van voeding/mineralen die de planten onder andere nodig hebben om goed te groeien en om vruchten aan te maken. Het wordt aangeraden om na iedere oogst, wanneer je de plantenresten weer verwijderd, de grond te verrijken met compost. In werkelijkheid wordt dit minder vaak gedaan omdat je door middel van wisselteelt kunt zorgen dat de bodem niet uitgeput raakt. Je kunt de grond ook om andere redenen willen bewerken. Bijvoorbeeld omdat de grond, zoals eerder genoemd, vooral uit dikke klei bestaat waar de wortels niet doorheen kunnen.

Hoe grond bewerken?

Je kunt de grond op verschillende manieren bewerken. Daar zijn grote en zware machines voor die door boeren worden gebruikt, iets minder grote en zware machines voor grote moestuinen, maar er is ook veel (hand)gereedschap voor de kleine moestuin liefhebber. Bijvoorbeeld een spitvork of een grondwoeler (afbeelding hieronder). Dit zijn handige stukken gereedschap waarmee je de grond kunt omploegen en mengen. Zo kan je eenvoudig zand of compost aan de bodem toevoegen om deze te verrijken.

watering method

Grondwoeler

Bodemverbeteraars

Er zijn diverse bodemverbeteraars te krijgen om de grond nog beter te maken. Door deze te gebruiken kun je bepaalde eigenschappen aan de bodem toevoegen of versterken, waardoor deze beter geschikt is voor bepaalde planten.

Hydrokorrels

Dit zijn kleine, vaak ronde, korreltjes luchtige klei. Deze bevatten zuurstof en nemen water op en worden vaak toegevoegd aan potplanten of kleine fruitbomen in pot. Door hydrokorrels aan de grond in een pot toe te voegen zorg je dat de grond luchtiger wordt. Hydrokorrels dragen bij aan een goede afwatering, waardoor de plant niet te veel water te verduren krijgt. Daarnaast worden ook voedingsstoffen samen met vocht opgeslagen in de korrels. Dit wordt tijdens een drogere periode langzaam weer afgegeven. De grond blijft hierdoor vaak licht vochtig maar wordt nooit heel nat.

Vermiculiet

Dit is een korrel gesteente dat bij verhitting uitzet. Hierdoor ontstaat een zeer lichte korrel die ook makkelijk kan verpulveren. Vermiculiet neemt water en voedingsstoffen op en laat dit tijdens een drogere periode weer langzaam vrij. Naast dat vermiculiet wordt gebruikt om zaden in te ontkiemen is het ook geschikt voor potplanten. De bodem wordt luchtiger en voedingsstoffen spoelen niet zo snel weg bij een flinke regenbui. 

Perliet

Net als vermiculiet is ook perliet een gesteente dat uitzet bij verhitting. Alleen ontstaat er bij perliet een zachte en veerkrachtige korrel. Perliet zorgt voor een verbeterde afwatering en is hierdoor erg geschikt voor planten, vooral in pot, die niet goed tegen natte voeten kunnen.

Gesteentemeel

Dit is een fijngemalen gesteente dat door de grond wordt gemengd. Lavameel is de meest bekende soort. Gesteentemeel verbeterd de structuur van de bodem en de weerstand van planten. Gesteentemeel bevat hoge concentraties kalium en wordt heel breed gebruikt. Dat kan zijn in potten van planten maar ook in de volle grond.