https://www.keukenplanten.nl/image/cache/catalog/pages/blogs/blog-germinate-1170x600.jpg
  • 06 Jun 2021
  • |   0 opmerkingen

Alles over ontkiemen

Zaden ontkiemen kan op verschillende manieren. Het makkelijkste is als je zaden hebt die hier oorspronkelijk al groeien, dan hoef je ze alleen nog maar buiten in de grond te stoppen en gaat de rest vanzelf. Omdat je hier misschien ook plantjes wilt kweken die hier niet oorspronkelijk vandaan komen, zoals basilicum of tomaat, zijn er ook andere manieren om (binnen of buiten) voor te zaaien. Wil je weten wat je allemaal kunt zaaien of oogsten en wanneer? Bekijk onze zaaikalender.

Zaadjes ontkiemen is trouwens niets meer dan het laten uitkomen van de zaden. Wat er uit een zaadje komt is een kiemplantje, vaak met kiemblaadjes, welke uitgroeit tot een grotere plant. Zaden ontkiemen kan makkelijk zijn. Zorg dan wel voor de juiste omstandigheden voor het zaadje om in te ontkiemen. Sla ontkiemt het beste bij temperaturen rond de 15 graden celcius. Paprika zaden ontkiemen goed bij temperaturen van 25 graden celcius. Het kan dus nogal verschillen per plant.

sla kiemen

Ontkiemde zaadjes (kropsla)

Wat ook altijd handig is om te weten, naast al het andere, is dat je beter per zaadje (of paar zaadjes) een afzonderlijk vakje, potje of bakje kunt gebruiken. Veel planten zijn makkelijk te verspenen maar sommige planten, zoals komkommers of meloenen, maken vanaf het begin al erg complexe wortelstelsels. Zou je de zaden met z'n allen in één bakje zaaien dan krijg je de kiemplantjes nog maar moeilijk uit elkaar. Je moet dan worteltjes uit elkaar trekken waardoor deze beschadigen. Vaak zullen de jonge plantjes dit niet of bijna niet overleven.

Locatie kiezen

De plaats waar je een zaadje tot ontkieming laat komen is een belangrijke keuze die bepalend is voor het wel of niet ontkiemen van een zaadje. Sommige planten, zoals peterselie, groeien beter in de halfschaduw omdat de volle zon te warm voor ze is. Je kunt dan beter ook de zaden in de halfschaduw laten ontkiemen.

Buiten

Je kunt direct buiten zaaien wanneer je zaden hebt van een plant die hier oorspronkelijk groeit, en wanneer je de plant op het juiste moment wilt zaaien (vaak in het voorjaar). Buiten zaaien heeft het grote nadeel dat andere dieren de zaden kunnen ontdekken. Zaadjes kunnen worden uitgegraven door muizen of eekhoorns en de jonge plantjes kunnen worden weggepikt door vogels. Je kunt direct buiten gezaaide zaden beter beschermen door deze af te dekken met folie of met een fijnmazig net.

Tuinkas

In de tuinkas wordt het warmer en blijft het ook langer warm. Dit maakt dat je in een tuinkas kropsla kunt zaaien (en kweken) wanneer het buiten al veel te koud is geworden, bijvoorbeeld in de vroege of late winter. Houd er rekening mee dat je de zaden en planten dan 's nachts wel goed beschermd tegen de kou, want in de nacht kunnen de temperaturen flink dalen. In een tuinkas zaaien is ook handig om eerder te kunnen beginnen met zaaien dan buiten in de volle grond. Het is aan te raden om in de kas een min-max thermometer op te hangen, waarmee je de minimale en maximale temperatuur van de afgelopen 24 uur kunt controleren.

Binnen

Je kunt binnen, bijvoorbeeld in de vensterbank of onder groeilampen, al vroeg beginnen met zaaien. Namelijk in de winter al! De vensterbank wordt door veel mensen met een moestuin gereserveerd voor pepers, paprika's, tomaten, komkommers, maïs en andere gewassen die warmte nodig hebben. Met geluk heb je bij de vensterbank verwarming, anders kan je een warmtemat gebruiken om de zaden warm te houden. Vaak zaai je in de vensterbank in een kweekkasje, omdat het vocht dan minder snel kan ontsnappen. Gebruik bij voorkeur een zo licht mogelijke vensterbank, want binnenshuis, zelfs in de vensterbank, valt nagenoeg altijd minder licht dan buiten. Zelfs wanneer het lijkt of de plantjes wel veel licht krijgen!

Hulpmiddelen

Voor het ontkiemen van zaden heb je verschillende hulpmiddelen die elk eigen voor- en nadelen hebben. Vooral in de moestuin worden de volgende hulpmiddelen vaak gebruikt. Deze kunnen dus eigenlijk niet ontbreken wanneer je zelf iets wilt gaan kweken!

Kweekbakje

Een kweekbakje heeft vaak een doorzichtig deksel. Dit houd de waterdamp tegen waardoor de zaai- en stekgrond in de kweekbakjes niet of bijna niet uitdroogt. Dat is erg handig want dan kun je ook eigenlijk niet vergeten om water te geven. Daarnaast droogt de aarde in zo'n klein bakje sneller uit. Helemaal als je het bakje in de vensterbank zet, waar de bakjes heel vaak worden neergezet. Een bijkomend voordeel is ook dat kweekkasjes een beetje warmte vasthouden en dus geschikter zijn voor het ontkiemen van warmtebehoevende plantenzaden.

sowing tray with lid

Kweekbakje met deksel

Kweekbakjes zijn meestal ook driedelig en bestaan uit een bak met deksel, en potjes die je erin kunt stoppen. Deze potjes kun je vaak ook los kopen en zo buiten zetten. Zet ze dan vooral niet in de zon want dan drogen de grond en zaadjes die erin zitten namelijk erg snel uit.

Turfpotjes

Dit zijn zeer handige potjes om zaden in te ontkiemen, turfpotjes zijn namelijk biologisch afbreekbaar. Bij kweekbakjes moet je de kleine zaailingen uit het bakje graven met de kans dat deze beschadigen. Bij turfpotjes kun je de zaailing met het potje en al in de grond zetten. Het materiaal vergaat snel in de grond en ook de wortels van de plant kunnen er makkelijk doorheen groeien. Turfpotjes, de kleine, zijn vooral ook heel handig omdat deze precies in een vakje van een kweekbakje passen. Dan blijven ook de turfpotjes goed vochtig en iets warmer.

bio sowing pots

Biologisch afbreekbare turfpotjes

Kweekpotjes

Deze plastic kweekpotjes herbruik ik altijd. Gewoon even goed afspoelen en ze zijn weer zo goed als nieuw. Niet omdat het nu zo'n dure aanschaf is want volgens mij heb je er 10 voor nog geen één euro, maar ik herbruik plastic graag en pas als het stuk is gooi ik het weg. In ieder geval, deze plastic kweekpotjes zijn handig om te vullen met aarde! Of liever zaai- en stekgrond natuurlijk. Het voordeel is dat je de planten hier in kunt laten staan van kiem tot grote zaailing of jonge plant. Wanneer het potje zich gevuld heeft met wortels kun je de kluit heel makkelijk eruit halen, want je kunt zacht in zo'n potje knijpen om de kluit los te halen. Daarna kun je het jonge plantje gaan uitplanten.

plastic bag moist seeds

Plastic kweekpotjes

Plastic zakje

Je kunt zaden ontkiemen in een plastic zakje. Deze kun je overal neerleggen waar de juiste temperatuur is voor de zaden om te ontkiemen. Ook dit heeft -net als kweekbakjes- het grote voordeel dat de zaden vochtig blijven omdat de waterdamp niet kan ontsnappen. In het zakje leg je de zaden op een vochtig stuk keukenrol zodat de zaden op een zachte ondergrond liggen, net als wanneer zij in de aarde liggen.

plastic bag moist seeds

Plastic zakje met zaden

Steenwol

Er zijn steenwolpluggen welke je meestal compleet met bakjes en al aanschaft. Steenwol heeft als bijkomend voordeel dat het zeer luchtig blijft en toch veel water vasthoud. Steenwol heeft wel een iets hogere pH waarde dan aarde dus, kweek je op steenwol, let goed op de zuurtegraad hiervan. Het gaat de groei van algen tegen en is over het algemeen een stuk schoner dan aarde. Dat terwijl het materiaal toch uitstekend voedingsstoffen kan vasthouden. Het is een goedkoop materiaal om planten op te kweken.

Een goed alternatief voor steenwol is kokossubstraat. Omdat deze middelen zo schoon zijn is het uitstekend om jonge en kwetsbare plantjes op groot te brengen. Deze zullen minder snel ziek worden door uit de bodem afkomstige schimmels en bacteriën. Je zou na het ontkiemen verder kunnen kweken op steenwol (of kokossubstraat), dat is het veiligste voor de plant, maar als de kleine zaailingen iets groter zijn geworden zijn deze doorgaans ook minder vatbaar voor ziektes en bacteriën. Je zou de middelen dus kunnen gebruiken voor het ontkiemen alleen.

Zaailabels

Deze zijn onmisbaar als je gaat zaaien en zeker als je veel verschillende zaden gaat zaaien. Je wilt natuurlijk wel weten wat je zaait. Eigenlijk heeft dit geen uitleg nodig. In het begin stonden er allemaal potjes op mijn vensterbank. Langzaam begon alles op te komen en het werd al lente. Toen kwam het moment dat ik het in de tuin kon uitplanten, maar wacht eens... Wat is wat ook alweer? Had ik nu maar zaailabels gebruikt.

sowing labels

Zaailabels en stift

Gereedschap

Dit zaaigereedschap is erg handig voor het maken van gaatjes in de grond en het veilig uitgraven van zaailingen in kweekpotjes. Gebruik dit vooral, het is geen overbodige luxe als het om het heel houden van jonge plantjes gaat! Dit zaaigereedschap maakt zaaien makkelijker, maar vooral ook veilig.

sowing labels

Klein zaaigereedschap

Bescherming

Het hoeft niet per se een fijnmazig net te zijn. Dit is handig voor het beschermen van je bessenstruiken, maar vooral ook voor het beschermen van jonge zaailingen. Vogeltjes houden er namelijk heel erg van en pikken ze zo allemaal weg, maar ook muizen kunnen je nog niet opgekomen zaden uitgraven en opeten. Zij ruiken deze namelijk en komen alles uit de tuin wegpikken. Dat is zonde, want later kun je de zaden misschien niet meer zaaien en dan moet je een vol jaar wachten tot je het nog een keer kunt gaan proberen. Het gebruik van beschermende netten voorkomt dit!

sowing labels

Fijnmazig beschermnet

Zadenverdeler

Voor het verdelen van zaadjes over stukken grond of in potjes kan het ook heel erg handig zijn om een zadenstrooier te gebruiken. Om eerlijk te zijn heb ik geen idee hoe dit stukje gereedschap nu eigenlijk heet maar ik gebruik het regelmatig. Je hebt ze van verschillende merken, verschillende maten en je kunt er vaak aan draaien om alleen zaden van een bepaalde afmeting mee te nemen.

sowing labels

Zadenverdeler

Zaden

Als je helemaal compleet bent en al het nodige hebt aangeschaft dan kun je beginnen met zaaien. Hieronder de zaden van wilde spinazie, slechts één van de vele heerlijke groenten die bijna het hele jaar door wel binnen, buiten of in een kas te zaaien zijn. Bekijk ook eens alle andere gewassen voor de moestuin die je kunt zaaien!

sowing labels

Zaden van wilde spinazie