plant banner

Tomaat
voorzaaien kweken en oogsten

Solanum lycopersicum
Solanaceae (nachtschadefamilie)

°C14
°C20
CM40
P7
CM1.0
Jan.
Feb.
Mrt.
Apr.
Mei.
Jun.
Jul.
Aug.
Sep.
Okt.
Nov.
Dec.
alles
kweekkas vroeg
kweekkas laat
buiten vroeg
buiten laat
jaarlijks
  Zaaien onder glas
  Planten in kweekkas
  Buiten zaaien
  Buiten (uit)planten
  Bloeitijd
  Oogsten
  Snoeien

Zelf tomaten kweken

Tomaat draagt de (Latijnse) wetenschappelijke naam Solanum lycopersicum en is een lid van de nachtschadefamilie, ook wel solanaceae.

Pagina inhoud

Samenvatting

Tomatenplanten zijn niet de makkelijkste, want ze hebben veel zorg en aandacht nodig. Je kunt tomaten kweken in een kweekkas of buiten. Geef regelmatig water en voeding. Verwijder eventuele dieven en bind je tomatenplant op langs een stok. Zorg voor genoeg zonlicht en een warme plek.

Je kunt al vroeg in het jaar tomaten zaaien. Doe dat in kweekpotjes, in een klein kweekkasje op de vensterbank en bij voorkeur op het zuiden. Zorg dat er genoeg licht bij de plantjes kan komen, anders worden ze lang en slap. Geef regelmatig water, ook na het opkomen van de jonge plantjes.

Houd je tomatenplanten ten minste tot de maand mei binnen. Daarna eerst afharden en dan pas uitplanten of buiten laten staan. Je kunt buiten tomaten planten na half mei of iets eerder in een kweekkas. Als het nog erg koud is, wacht dan even met het uitplanten van je tomatenplanten.

Doorgaans kan je tomaten oogsten tussen hartje zomer en de vroege herfst. Kleine soorten zoals kerstomaatjes of struiktomaatjes en balkontomaatjes kan je als eerste oogsten. Grote soorten zoals vleestomaten worden stukken groter en hebben meer tijd nodig om te rijpen.

Een tomatenplant kweken is dus een grote uitdaging. Beginners raad ik vooral kerstomaatjes aan, want die kan je in pot kweken en hoef je dan ook niet te dieven. Alles over zelf tomaten kweken lees je verderop, inclusief instructies voor het zaaien en dieven van je eigen tomatenplant!

Tomaat soorten

Met ontelbaar veel tomatensoorten is dit een plant die niet mag ontbreken. Zelf kweken we deze elk jaar opnieuw vanaf zaden. Elk jaar weer andere soorten. Voor iedereen is er een passend soort tomaat om te kweken. Groot, klein, ovaal, rond, rood en zelfs geel or oranje en donker/bruin van kleur. Dit zijn de meest bekende soorten:

De kerstomaat, ook wel cherrytomaat, is een klein tomaatje dat in trosjes groeit. De planten kunnen in de vollegrond overigens wel erg groot worden maar zijn prima in potten te houden. Kerstomaten of cherrytomaten zijn vooral erg lekker zoet, ideaal om van te snoepen.

Voor wie graag op het balkon of terras tomatenplantjes heeft staan is er de balkontomaat, ook wel struiktomaat of laagblijvende kerstomaat. Een klein bossig plantje dat het erg goed doet in potten en bakken met minder ruimte. Een hele goede keuze voor kleine buitenruimtes en overigens ook gewoon een soort kerstomaat.

rode kerstomaat rood cherrytomaat red cherry

De pruimtomaat wordt al iets groter en heeft een ovale eivorm, of de vorm van een pruim want daar komt de naam vandaan. De pruimtomaat, ook wel Romatomaat of Roma genoemd, is heerlijk sappig en vlezig van structuur. Dit soort wordt meestal gebruikt om tomatenpuree of -saus mee te maken.

De saladetomaat is een middelgrote tomaat. Dit is het meest voorkomende tomatensoort dat ook vaak in winkels ligt. Een vrij ronde, gladde tomaat die meestal de grootte van een mandarijn heeft. Dit soort wordt gebruikt voor allerlei toepassingen maar vind je het meest in salades, op broodjes gezond of op een hamburger.

De vleestomaat is een forse, vlezige tomaat met grote ribbels rondom. Vleestomaten zijn de grootste tomaten die je kunt kweken. Ze zijn vaak erg sappig en hebben veel vruchtvlees. Je kunt vleestomaten zeer divers gebruiken maar ze worden meestal verwerkt in warme gerechten.

Verder zijn er tomaten in verschillende kleuren. De meeste tomaten met afwijkende kleuren zijn wat kleiner maar dit is niet altijd het geval. Zo is er bijvoorbeeld de Black Cherry, een donkergekleurde, roodbruine kerstomaat. Ook is er de Gourmandise, een gele of oranjegele struiktomaat. Yellow Pearshaped is een peervormige kerstomaat en zo zijn er nog veel meer.

black cherry zwarte bruine roodbruine kerstomaat cherrytomaat

Wist je dat tomaten oorspronkelijk kruipende planten zijn? We zijn tomaten rechtop gaan kweken omdat dit efficiënter is in de professionele teelt. Een hogere opbrengst op minder vierkante meters. Oude rassen kunnen nog steeds kruipen. Tegenwoordig worden tomatenplanten zelfs op z'n kop gekweekt, waarover ik verderop meer vertel.

Een vroegere wetenschappelijke naam van de tomaat was Lycopersicon. Later zijn deze soorten Solanum gaan heten.

Tomaat zaaien en planten

Wanneer kan je tomaat zaaien?
Tomaat zaaien of voorzaaien/voorkiemen kan onder glas van februari tot mei.
Wanneer kan je tomaat planten?
Tomaat planten of uitplanten op de bestemde plek kan in de kweekkas van mei tot juni. Tomaat planten of uitplanten op de bestemde plek kan buiten van mei tot juni.

tomaat zaden zaadjes zaad keukenplanten

Tomaten zaaien is relatief makkelijk. De verzorging is een uitdaging. Bij grote tomatensoorten begin je liever zo vroeg mogelijk. De grote tomaten Kerstomaatjes, struiktomnaatjes of balkontomaatjes kan je ook later nog zaaien. Dit zijn kleine soorten die erg snel groeien. De kleine tomaatjes zijn veel sneller rijp.

Zo kan je vleestomaten beter al in februari of maart zaaien. Kerstomaatjes kan je zelfs nog zaaien tot en met mei. Tomaten zaaien we vrijwel altijd binnenshuis voor, gewoon op de vensterbank. Meestal in een mini kweekkasje zodat ze goed warm staan en vocht minder snel verdampt.

Zorg ook dat je genoeg ruimte hebt als je vroeg begint met zaaien. Pas vanaf eind mei mag je tomatenplanten buiten zetten. In de kweekkas kan dit al begin mei. Tot die tijd moeten je tomatenplanten op de vensterbank genoeg ruimte hebben. Je kunt ze eventueel overzetten in grotere potjes als ze nog niet naar buiten kunnen.

Tomaten zaaien in potjes

Zelf zaaien we tomaten altijd in kweekpotjes van P7-formaat (7x7cm) of P9-formaat (9x9cm). We zaaien meerdere tomaat zaden in ieder potje. Zo weet je zeker dat in elk potje een plantje komt. Bij gewone tomaten zaaien we minimaal 3 zaden, maar bij F1-hybriden hoef je maar 1 zaadje in ieder potje te doen. F1-hybriden zijn sterke, productieve rassen die bijna altijd goed kiemen.

Diep hoef je niet te zaaien. Een halve centimeter moet voldoende zijn. Zet de potjes in een mini kweekkasje op de vensterbank en geef de eerste keer goed water. Herhaal het water geven als de zaaigrond in de potjes opgedroogd lijkt.

Tomaten zaaien we altijd in potjes en de potjes doen we in een mini kweekkasje. Wij gebruiken daar een verwarmde kweekbak voor. Vereist is dat niet, maar de extra warmte laat je zaden veel sneller kiemen! Dat helpt zeker ook bij pepers en paprika's, of eigenlijk alle warmteminnende planten. Je kunt natuurlijk ook een onverwarmd mini kweekkasje gebruiken. Zet deze op een warme en zonnige vensterbank.

Houdt altijd de temperatuur in de gaten. Zet je een verwarmde kweekbak óók nog op de vensterbank in de zon, dan wordt het makkelijk meer dan 50°c in de bak. Dat is natuurlijk veel te heet! Ook in een onverwarmd mini kweekkasje in de zon, kan de temperatuur flink oplopen. In dit geval haal je de kap eraf. Bij een verwarmde kweekbak trek je de stekker er ook even uit.

Je kunt bij een verwarmde kweekbak overigens ook een dimmer gebruiken om de temperatuur te regelen. In een onverwarmd kweekkasje haal je gewoon de kap er even af.

tomaat zaailingen tomaten kiemplantjes tomaatjes tomatenkiemen tomaten kiemen zaaien ontkiemen

Als er meerdere plantjes opkomen, verwijder je er wat. Houd steeds één plantje per kweekpotje over. Zelf kiezen we altijd het mooiste, grootste plantje. Vaak die als eerste is opgekomen. Dit blijken meestal de sterkste plantjes te zijn. Alle latere kiemers en kleinere plantjes, groeien gewoon minder goed. Dat kan je ook later merken.

Tomaten zaaien we dus in relatief kleine potjes. Als je tomatenplantjes erg lang op de vensterbank moeten blijven, moet je ze soms iets groter zetten. Ze groeien gewoon door en het kweekpotje wordt te klein. Vaak merk je dan dat als je ziet hoe de onderste blaadjes bruin worden. De onderste, oudste blaadjes verdorren, worden uiteindelijk zelfs helemaal geel en vallen af:

tomaat potje te klein tomaten verplanten tomatenplant tomatenplantje verspenen tomatenplanten verpotten

Als we al vroeg tomaten zaaien en we zien dit (foto hierboven), dan zetten we de plantjes per direct groter. Het liefst wil je dit voor zijn. Het is overigens geen ramp hoor, na het verplanten groeit je plantje moeiteloos verder. Het is echt een gebrek aan ruimte. Je plant kiest dan om de oudere blaadjes te laten gaan en alle energie in nieuwe groei te stoppen.

Je zou dan bijvoorbeeld rozenpotten (hoge kweekpotten) kunnen gebruiken van 12x12x20cm, tot de tomatenplanten naar buiten of in de kas kunnen. Als je de tomatenplantjes erg lang in een te klein potje laat staan, blijft alleen het groeipuntje over. De rest sterft af. Het kost je tomatenplant dan moeite om er weer bovenop te komen na het uitplanten, maar het kan wel.

Tomaten zaaien we nooit met z'n allen in één grote zaaibak. Het lijkt lekker makkelijk, alles in één bak en daarna de kiemplantjes in een eigen potje stoppen. Alleen de worteltjes raken met elkaar verstrikt. Je krijgt de jonge plantjes dan heel moeilijk uit elkaar als je ze eenmaal wilt verspenen of wilt uitplanten. Altijd in afzonderlijke potjes zaaien zodat je elk plantje z'n eigen ruimte heeft om te wortelen.

Tomaten planten (eerst afharden)

Let goed op als het dan eindelijk zo ver is rond half mei. Voor je tomaten op hun definitieve plekje zet moet je ze eerst goed afharden. Je laat ze rustig wennen aan het nieuwe plekje. Zet ze niet direct in de volle zon want dan krijgen ze last van zonnebrand op de blaadjes. Het blad verdroogt en sterft daardoor af.

Graaf na het afharden een gat waar het kluitje in past. Door in het kweekpotje te drukken maak je het kluitje los van het potje. Zo krijg je het er makkelijker uit. Zet het kluitje in het gat en strooi er weer aarde overheen en omheen. Druk dit goed aan en geef eenmaal een beetje water. Daarna is je tomatenplantje er helemaal klaar voor!

Tomatenplanten stekken

Je kunt een bestaande tomatenplant heel makkelijk stekken. Heb je een dief over het hoofd gezien en is die wat groter geworden? Breek deze gewoon af en steek deze in een pot vochtige aarde, of zet deze een tijdje in water. Zo'n dief maakt razendsnel wortels. Dit kan zelfs werken bij een groot blad van een groot tomatensoort. Tomaten stekken heel makkelijk.

tomaten stekken

Tomatenplant overwinteren

Een tomatenplant is meerjarig en je kunt deze overwinteren. Dan hoef je volgend jaar niet te zaaien. Wel moet je natuurlijk ruimte hebben voor je tomatenplant in de winter. Dat hoeft niet in de zonnige vensterbank te zijn. Het blad haal je weg (zie ook het kopje over snoeien).

Zo lang je tomatenplant vorstvrij staat gaat dat meestal goed. Je hoeft tijdens de winter maar heel weinig water te geven, maar vergeet je tomatenplant niet.

tomaat zaailingen kiemplantjes kiemplanten keukenplanten

Per vierkante meter kan je ongeveer 3 tot 5 tomaat planten laten groeien in de volle grond. In rijen kan je ongeveer 2 tot 3 tomaat planten per strekkende meter laten groeien in de volle grond.

Tomaat standplaats en verzorgen

Tomaten kweken is niet makkelijk, zeker niet als het je eerste keer is, maar je kunt er vaak veel van oogsten. Geef je planten de juiste bemesting, verwijder dieven en kies vooral een plekje in de volle zon. De zon is niet alleen nodig om te groeien, maar bij minder zon rijpen de tomaten langzamer of slechter.

Er zijn verschillende manieren om tomaten te kweken. Dat kan in de vollegrond, maar ook in potten. Je kunt tomaten kweken als potplant op het terras, buiten of in de kweekkas en zelfs op z'n kop hangen.

Tomaten kweken in pot

Sommige soorten zijn meer geschikt voor in een pot dan anderen. Vooral laagblijvende struiktomaatjes en kerstomaten zijn handig voor in pot. Ze blijven klein en zijn ideaal voor op balkons en terrasjes. Een plant in pot geef je wel iets vaker water. Kerstomaten en struiktomaatjes zijn het makkelijkste om te kweken, omdat ze het minste onderhoud nodig hebben.

Kweek je tomaten in potten dan heb je één groot voordeel: je kunt ze verplaatsen. Omdat tomaten slecht tegen veel water kunnen, kan je ze bij een flinke regenbui onder een afdak zetten. Of tijdelijk in de kweekkas natuurlijk. Doe dit ook echt, want te veel water zorgt voor neusrot en andere problemen bij je tomatenplant.

Tomaat in de vollegrond

Als je een tomaat in de vollegrond kweekt kan je dit het beste in een kweekkas doen. Alle tomaten kunnen in de vollegrond maar buiten -zeker bij een natte zomer- is gewoon niet zo handig. Je kunt ze namelijk niet verplaatsen om ze even uit de regen te zetten. In de kweekkas is dan het beste voor ze.

Toch hebben we wel eens kerstomaatjes in de vollegrond gehad, in kleigrond, maar dat was tijdens een droge en warme zomer. We hadden daar geluk mee. Vooral in het najaar kregen we veel last van neusrot bij de vruchtjes. Buiten kan dus heel goed maar je moet ook wel een heel klein beetje beetje geluk hebben met het weer.

Grote tomatensoorten kunnen bijna alleen maar in de vollegrond of in hele grote potten. Toch kunnen ook kerstomaatjes in de vollegrond, maar ze kunnen dan heel weelderig groeien. Zo wordt een klein kerstomaatje of struiktomaatje opeens toch heel erg groot. Zeker bij meer warmte in een kweekkas.

Tomaat ondersteboven kweken

Soms worden tomatenplanten ondersteboven aan de dakrand of in de kas gehangen. Onder in een pot maak je een gat dat groot genoeg is voor een tomatenplantje. Je doet je tomatenplant dan ondersteboven in de pot, zodat die er aan de onderkant uit komt. De pot met je tomatenplant hang je dan bijvoorbeeld aan een dakrand.

Ik hoor je al denken: Wat is daar überhaupt het nut van? Nou, dat heeft echt een aantal flinke voordelen! Al is het maar dat mensen zo tomaten kweken, op plekken waar weinig ruimte is. Het ziet er ook wel leuk uit, zo'n hangende tomatenplant:

tomaten ondersteboven kweken tomaat op zijn kop kweken tomatenplant ondersteboven aan de dakrand in de kweekkas

Voordelen van tomaten ondersteboven kweken

Je tomatenplant hoeft minder moeite te doen om vocht omhoog te pompen door de hoofdstengel. Het wordt dus makkelijker voor je plant om de tomaten te vullen met vocht. Je geeft water van boven in de pot en het vocht stroomt door je plant naar beneden toe.

Dat heeft een aantal hele grote voordelen. Omdat vocht makkelijker naar beneden stroomt groeien de tomaten sneller en worden ze groter. Je plant heeft minder last van de zwaartekracht omdat deze het vocht niet omhoog hoeft te pompen. Je hoeft de tomatenplant ook niet meer op te binden langs een draad of stok. Het bindmateriaal hoef je dus niet aan te schaffen.

Ondersteboven aan de dakrand, kan er meer lucht tussen je planten en bladeren door waaien. Je voorkomt hiermee ook gelijk schimmels bij je tomatenplant. Je hebt zelfs minder vocht en voedingsstoffen nodig. Je plant neemt deze zo veel makkelijker op. Ook weer omdat de plant ze niet omhoog hoeft te pompen.

Nadelen van tomaten ondersteboven kweken

Het is zeker niet alleen maar leuk en voordelig, om tomaten op z'n kop te kweken in je moestuin. De grond van je tomatenplanten in potten, zeker ondersteboven, droogt sneller uit. De pot hangt in de zon en de bovenkant van de pot is helemaal open. Vocht verdampt direct en ontzettend snel. Je geeft dus vaker water en moet beter op je plant letten.

Door het gat aan de onderkant van de pot, waaruit je tomatenplant groeit, sijpelt ook viezigheid. Water met viezigheid stromen langs je plant als je water geeft of het regent. Geen zorgen, dit is verre van het grootste probleem. Meestal merkt je plant daar weinig van. Toch kan het niet leuk zijn om je plant steeds onder de viezigheid te zien zitten.

Let ook op het tomatenras. Als je een minder geschikt ras kiest, kan je plant het niet fijn vinden om zo te groeien. De meeste struiktomaatjes zijn zeker niet geschikt. Bedenk je ook dat een tomatenplant altijd naar het licht toe wil groeien. Dieven/zijtakken en bladeren groeien nog altijd naar boven toe, ook al hangt je tomatenplant naar beneden.

Het kan ook een behoorlijk gedoe zijn, om je tomatenplant door een gat onderin de pot te krijgen. Vaak moet je dan de zijkant van een pot opensnijden zodat je de plant door de spleet naar beneden kunt leiden. Daarna plak je de spleet weer dicht met iets van duct tape, of je houdt de pot bij elkaar met touw. Het kan best een gedoe zijn.

Als laatste, als je tomatenplant buiten aan de dakrand hangt, valt er natuurlijk veel makkelijker regenwater in. Je tomatenplant kan bij een flinke bui te veel water krijgen. Er groeit geen plant boven de pot die het regenwater tegenhoudt met de bladeren. In de kweekkas heb je natuurlijk geen last van al dat regenwater, dus daar zit je goed.

Tomatenrassen voor ondersteboven kweken

Bedenk je goed dat bepaalde rassen beter geschikt zijn dan anderen, om ondersteboven te kweken. Een balkontomaat struiktomaat is minder flexibel, wordt niet gediefd (zie verderop wat dat is) maar de tomaatjes zijn van zichzelf ook erg klein. Ondersteboven kweken heeft dan weinig voordelen.

Grote vleestomaten daarentegen, worden wel gediefd. Je kunt ze met één hoofdstam recht naar beneden laten groeien. Vleestomaten worden van zichzelf al groot, maar kunnen op deze manier zelfs nog groter worden. Hetzelfde geldt dan ook voor andere grotere tomatensoorten. Deze zijn flexibel en makkelijk om hangend te kweken.

De conclusie is dus dat kleinere tomaatjes minder geschikt zijn dan grotere soorten. Probeer gerust zelf uit wat het beste werkt. Dit zijn m'n eigen ervaringen.

Tomatenplant ondersteunen

Je tomatenplant -met uitzondering van struiktomaatjes en kerstomaatjes- heeft ondersteuning nodig. Ten minste, als je deze rechtop laat groeien. Span een draad naar het dak van de kweekkas, of steek een lange bamboestok in de pot of in de grond. Met een plantenclip maak je de plant vast aan een stok of draad.

Dat opbinden is zeker nodig. Van oorsprong zijn tomaten namelijk kruipende planten, ze kruipen over de grond. Dat neemt veel ruimte in. Je kunt ze dus opbinden om ze rechtop te laten groeien. Je planten moeten dan -door de zwaartekracht- wel meer moeite doen om vocht en voeding naar boven te krijgen, naar de tomaten die er groeien.

Echt een probleem is dat niet hoor. Maar als je merkt dat je tomaten vaak erg klein blijven, je dieft en topt zonder resultaat, kweek je tomaat dan eens ondersteboven!

Verzorgingstips tomatenplant

Zorg verder voor een zo constant mogelijke omgeving. Tomatenplanten kunnen slecht tegen te veel water en schommelingen in de omgeving. De ene keer heel warm en droog, de andere keer heel koud en nat, dat is heel slecht voor je tomatenplant. Geef regelmatig water en zet de plant op een plek met constante temperaturen en genoeg zonlicht.

Verder zal je tomatenplanten bijna altijd moeten dieven. Dat is het verwijderen van alle eventuele zijtakken. De zijtakken ontstaan in de bladoksels. Kleine balkontomaatjes en kerstomaatjes hoef je niet te dieven. Alle andere soorten dief je wel. Alles over dieven lees je bij het kopje over snoeien en dieven.

tomaat jonge plantjes jonge planten keukenplanten

Tomaat is een meerjarige plant, niet wintergroen en blijft in leven zo lang de temperatuur hoger is dan 14℃.

Tomaat combinatieteelt en wisselteelt

Tomatenplanten worden langs stokken of draden opgebonden. Oude rassen kun je laten kruipen. Soms worden tomaten op z'n kop gekweekt, hangend uit de bodem van een pot.

Tomaat
Voor het kweken van tomaat zou je wisselteelt kunnen gebruiken. Tomaat is een vruchtgewas. De ideale voorteelt is een bladgewas en de ideale nateelt is een wortel- of knolgewas of aardappelsoort volgens het wisselteelt schema.

Tomaat goede buren
Tomaat kweken kan goed samen met asperge, bieslook, biet, bosui, bladselderij, bleekselderij, bloemkool, boerenkool, broccoli, knoflook, knolraap, koolrabi, knolselderij, kruisbes, maïs, oost-indische kers, paksoi, pakmkool peterselie, prei, pronkboon, radijs, rammenas, rode kool, romanesco, slaboon, spinazie, spruitjes, stengelui, uien witlof, witte kool, als je gebruik maakt van combinatieteelt.

Tomaat slechte buren
Tomaat kweken gaat liever niet samen met doperwt kapucijner, komkommer, peul venkel, wortel, als je gebruik maakt van combinatieteelt.

tomaat planten kweken keukenplanten

Tomaat water geven

Hoeveel water heeft een tomatenplant nodig? Zorg voor een constante hoeveelheid water. Een tijd lang weinig water geven en opeens heel veel zorgt voor neusrot. Heel veel water geven in het algemeen zorgt ook voor neusrot. Gewoon een beetje water dus, niet te veel en ook pas als de grond opgedroogd aanvoelt (ook onder het oppervlak).

Het geven van de juiste hoeveelheid water is belangrijk. Voel altijd eerst goed onder de oppervlakte met je vingers. Voelt het droog, geef dan een beetje water. Twee glazen per plant is meer dan genoeg per keer. Tijdens een warme en droge zomer is het handig om iets meer te geven. Zo lang de grond nog vochtig is laat je de plant met rust.

We benadrukken het geven van de juiste hoeveelheid water zo, omdat dit de meest gemaakte fout is bij het verzorgen van tomatenplanten.

Tomaat grondsoort en bodem

Welke grond heeft een tomatenplant nodig? Hoewel tomatenplanten niet veeleisend zijn hebben ze wel een voorkeur. Op stevige grondsoorten zoals klei staan ze heel vaak te nat. Het beste is om de grond aan te vullen met brekerzand, ook als je in potten kweekt met potgrond.

Tomaten kweken in zandgrond is echter af te raden. De grond droogt iets te snel op en zeker als je dit in potten gebruikt. Gewone aarde is prima. Dit is ook een stuk voedzamer en je tomatenplanten hebben absoluut voeding nodig. Daarover meer in het stukje over bemesten.

Een humusrijke bodem is aan te raden voor de teelt van tomaten. Als de grond goed luchtig is kunnen tomaten goed wortelen. Ze worden groter en het maakt tomaten kweken een stuk makkelijker. Grotere tomatenplanten in een pot zetten kan ook, maar gebruik dan een grote pot of kuip.

pH

6.0
7.0

Tomaat tolereert bodems waarvan de pH-waarde tussen deze twee waarden in ligt. Links is zuur en rechts is basisch. Lees ook: Wat is pH?

tomaat grote planten keukenplanten

Tomaat bemesten

Moet je tomaten bemesten? Tomatenplanten hebben een goede weerstand nodig en moeten goed bestand zijn tegen weersinvloeden. Met name regen is een uitdaging. Om je planten beter weerbaar te maken is het geven van kaliumrijke bemesting sterk aan te raden.

Wees erg terughoudend met het geven van stikstof. Tomatenplanten kunnen van nature -en zeker in een kweekkas- erg weelderig groeien. Stikstof bevordert die weelderige groei maar zorgt vooral voor meer blad en groen. Dit komt ten koste van de opbrengst.

N8
P32
K16

Voor het bemesten van tomaat adviseren we bij benadering de samenstelling stikstof (N), fosfaat (P) en kalium (K) 8-32-16 of 6-24-24 . Dit is ons advies en geen vereiste. Je kunt zelf mest mengen naar verhouding. Lees ook: Wat is NPK mest?

tomaat volgroeide planten grootte keukenplanten

Tomaat bloei en bestuiven

Wanneer bloeit tomaat? Tomaat bloeit doorgaans van mei tot september.

Moet je tomaten bestuiven? Een goede bestuiving is essentieel. Omdat tomaten een geval apart zijn is de binnenkant van de bloem vaak gesloten. Insecten komen dan niet bij het stuifmeel. In de open lucht zorgen trillingen van de wind dat stuifmeel loskomt. In een kweekkas heb je die wind meestal niet.

tomaat bloemknoppen

Tomatenplanten maken tweehuizige bloemen en zijn dus zelfbestuivend, maar erg handig zijn ze daar niet in. Als we zelf tomaten kweken dan tikken we tijdens de bloei altijd voorzichtig tegen de stam. Dit doen we dagelijks. Deze trillingen zorgen ook dat stuifmeel in de bloemen goed loskomt en wordt overgebracht.

tomaat fasciatie bloem

Vooral grotere tomatensoorten zoals de vleestomaat krijgen snel last van fasciatie. Dat is het vervormen en vergroeien van delen van de plant. Dit komt vooral bij de bloemen en bloemtrossen voor. Soms zie je dan dat er een paar bloemen in elkaar zijn vergroeid. Hieruit ontstaat vaak een zeer grote, misvormde tomaat.

tomaat fasciatie vrucht

Vergroeide delen met fasciatie, vooral bloemen en vruchten, kan je beter verwijderen. Meestal gaan deze vergroeide delen langs elkaar schuren, raken ze stuk en gaan ze schimmelen. Hoe leuk het ook is zo'n vergroeide vrucht, deze kost de plant veel energie en levert vaak niets op. Je kunt ze beter verwijderen voor de vruchten beginnen te groeien.

Wanneer tomaat oogsten

Wanneer kan je tomaat oogsten? Doorgaans doe je dit van juli tot oktober.

Tomatenplanten maken doorlopend nieuwe trosjes. Als je de onderste rijpe tomaten hebt geplukt ontstaan er vanuit de toppen weer nieuwe. Dit blijft in principe net zo lang doorgaan tot het buiten of in de kas te koud wordt voor de tomatenplant. Dan sterft de plant af.

tomaten oogsten tomaat plukken tomatenplant wanneer oogstrijp rode tomaatjes

Door oudere tomaten steeds van de plant te plukken heeft de plant meer energie over voor de nieuwe trosjes. Tomaten zijn goed rijp als ze een mooie kleur hebben en makkelijk loslaten van de plant. Pak ze vast en draai ze zachtjes. Als ze loslaten zijn ze rijp. Een mooie kleur is bij een rood soort wanneer deze dieprood is en dus niet oranjerood.

tomaten plukken wanneer rode groene tomaatjes grote oogstrijpe tomatenplant vleestomaat

Tomaatjes aan trosjes rijpen meestal niet tegelijk. Je kunt bij trostomaatjes wachten tot ze allemaal rood zijn. Vaak vallen de tomaten die het eerst rijp werden dan makkelijk af of zijn al afgevallen. Trek het trosje niet van de plant, dan trek je de plant stuk. Knip in plaats daarvan het trosje los met een snoeischaar of een oogstschaartje.

tomaat oogsten plukken keukenplanten

Tomaat gebruiken en bewaren

Tomaten zijn veelzijdig te gebruiken in verschillende recepten. Doe ze rauw door de salade, op de hamburger met ijsbergsla of bak ze mee op het ei in de pan. Of doe eens plakjes tomaat op een broodje gezond. Kortom: tomaatjes zijn heel divers te gebruiken. Dat is goed ook want ze zijn nog gezond ook!

Je kunt tomaten in de zon, of als alternatief in de oven, laten drogen met kruiden zoals basilicum en eventueel inmaken. Je hebt dan heerlijke (zon)gedroogde tomaatjes. Zelf (zon)gedroogde tomaatjes maken? Lees dan ook eens hoe je (zon)gedroogde tomaten maakt en probeer het zelf!

Tomaten zijn verder ook heel geschikt om tomatenpuree van te maken, of tomatensaus voor over een pizzabodem. Tomaatjes kunnen goed in een gevulde courgette, bijvoorbeeld volgens een Mexicaans recept.

grote tomaten 200g tweehonderd gram tomaat grootte oogsten plukken

En als je hele grote tomaten kweekt dan kan je daar nog heel veel lekkers mee maken. Tomaten van rond de tweehonderd gram zijn zeker geen uitzondering. Op de foto hierboven een paar van onze tomaten uit 2023 en dit waren niet eens de grootste. Het zijn ook geen vleestomaten (die hebben ribbels) maar gewone tomaten.

Tomaat houdbaarheid

Tomaat blijft buiten de koeling ongeveer een week goed. In de koeling blijven tomaten maximaal 2 weken goed. Je kunt tomaten invriezen als je ze alleen nog voor soep of puree wilt gebruiken. Dan blijven ze nog een jaar goed. Wanneer tomaten lelijke plekken krijgen zijn ze niet meer lekker.

Zongedroogde tomaatjes blijven meestal langer goed en ook buiten de koeling. Het langst blijven ze houdbaar als je ze inmaakt.

Tomaat snoeien dieven of toppen

Wanneer kan je tomaat dieven, toppen of snoeien? Doorgaans doe je dit van april tot september en in november.

Echt snoeien doe je niet. Je verwijdert alleen dieven en topt je planten eventueel ook, om te voorkomen dat ze echt te hoog worden. Wel kan je een tomatenplant overwinteren als je deze in een pot hebt staan. Dan kan je deze in het najaar flink terugsnoeien, maar doe dit pas als het blad begint af te sterven en niet eerder.

Terugsnoeien om te overwinteren doe je door de zijtakken weg te nemen en de top in te korten. In het volgende voorjaar loopt je tomatenplant weer mooi opnieuw uit, als je deze in de winter goed hebt verzorgd ten minste.

Tomaten dieven

Het werkwoord "dieven" is het verwijderen van de zijtakken. De zijtakken van een tomatenplant heten dieven. Tomaten dieven verwijderen doe je bij alle tomatenplanten, behalve bij kleine en laagblijvende kerstomaatjes of struiktomaatjes. Wij verwijderen dieven met de hand, dat is denk ik het makkelijkste.

tomaten dieven verwijderen tomaat diefjes zijtakken afknippen uitnijpen

Op de foto hierboven zie je zo'n diefje zitten. De zijtakken groeien vanuit de bladoksel, dus waar het blad uit de hoofdstam komt. Soms bij grotere tomatensoorten, groeien dieven ook vanuit de bladeren. Het blijft dus goed opletten. Tomaten dieven is nodig omdat ze de plant energie kosten, en omdat ze slecht zijn voor de oogst. Dat zit zo:

Zijtakken of tomaten dieven dus, zijn erg kwetsbaar. Ze breken snel af door wind, als je er per ongeluk langs loopt of wanneer er zware tomaten aan hangen. Ook is een tomatenplant makkelijker langs een stok of draad te binden wanneer deze slechts één grote hoofdstam heeft. Verder kosten dieven heel veel energie.

Wanneer je dieven aan je tomatenplant laat zitten, groeien daar ook weer trosjes met tomaten aan. Je plant moet dus vocht, voedingsstoffen en dergelijke gaan verdelen tussen nog meer tomaten. Als gevolg blijven je tomaatjes kleiner. Je krijgt zeker niet minder tomaten, maar de tomaten groeien minder snel en rijpen zelfs slechter.

Onderschat dit laatste zeker niet. Dieven kosten je heel veel tomaten. De tomaten die aan je plant hangen rijpen langzamer en sommige tomaten worden zelfs helemaal niet meer rijp. Altijd tomaten dieven dus, zodat je één mooie rechte hoofdstam overhoudt waar alle trosjes aan groeien.

grote tomatenplanten dieven weelderig groeiende tomatenplanten

Daarnaast, als je een tomatenplant niet dieft of je ziet dieven over het hoofd, dan zien je tomatenplanten er straks zo uit (foto hierboven). Je raakt het overzicht volledig kwijt en ziet niet meer alle tomaten hangen.

Tomaten toppen

Je kunt tomatenplanten ook toppen. Tomaten toppen is handig maar meestal niet vereist. Toch zou ik het wel doen. Wij doen dit altijd in de kweekkas. Toppen is het verwijderen van de groeipunt van je tomatenplant, die helemaal bovenin de hoofdstam zit. Meestal doen we dit na vijf tot acht bloemtrossen. Beetje afhankelijk van het soort tomaat natuurlijk.

Toppen bij tomaten doen we om verschillende redenen. In de kweekkas blijven de meeste tomatenplanten gewoon doorgroeien, zelfs nadat ze het dak van de kas raken. Vanuit die groeitop blijven continu nieuwe bloemtrosjes ontstaan. Zeker in de late zomer tot in het najaar, zullen deze nooit meer helemaal uitgroeien en zeker niet afrijpen. Maar ze kosten wel energie!

Door de top te verwijderen gaat alle energie naar de bestaande tomaten. De tomaten die eerder verschenen worden zo mooier en groter. Ze rijpen veel beter af omdat alle energie naar de bestaande tomaten gaat.

Tomaat ziektes en plagen

Een van de meest voorkomende kwalen bij een tomatenplant is het krijgen van neusrot. De vruchten krijgen bruine plekken op het puntje aan het uiteinde. De grootste oorzaak is te veel water, veel regenval of gewoon zelf te veel water geven met de gieter of tuinslang. Ook onregelmatig water geven, de ene dag heel veel en dan opeens een week niets, is een grote oorzaak.

tomaat neusrot tomaatjes tomaten rotten schimmels

Neusrot kan worden voorkomen door genoeg, maar niet te veel water te geven. Ook het geven van kaliumrijke meststoffen voorkomt schimmels en rot bij je planten.

vleestomaat groot grote tomaat fasciatie vergroeide tomaten

Verder krijgt een tomatenplant -meer dan de meeste planten- last van fasciatie. Hoewel de oorzaak niet helemaal duidelijk is, komt het vermoedelijk door onregelmatige en ongunstige (weers)omstandigheden. De bloemen en andere delen van de plant kunnen met elkaar vergroeien. Dit zorgt dan voor vreemde en vergroeide plantendelen of vruchten.

Tomaat kweken informatie

Naam en familie
Naam Tomaat
Familie Nachtschadefamilie
Wetenschappelijke naam Solanum lycopersicum
Familie (wetenschappelijk) Solanaceae
Zaai- en oogsttijden
Binnen (voor)zaaien februari - mei
Kweekkas (uit)planten mei - juni
Buiten (uit)planten mei - juni
Oogsten juli - oktober
Snoeien april - september
november
Bloeitijd mei - september
Zaaien
Zaaidiepte -
Plantafstand 40CM
Regelafstand 60CM
Per strekkende meter (M) 2-3 planten (rij)
Per vierkante meter (M²) 3-5 planten (veld)
Voorzaaien potmaat P7CM
Kiemtemperatuur 20 +
Gemiddelde kiemtijd 1-2 weken
Verzorging
Standplaats Volle zon
Waterbehoefte Af en toe water
Grondsoort Licht/Droog/Doorlaatbaar
Bemesting NPK 8-32-16
Zuurtegraad bodem pH 6.0-7.0
Teeltwijze
Wisselteelt vruchtgewas
Combinatieteelt
Goede buren
asperge, bieslook, biet, bosui, bladselderij, bleekselderij, bloemkool, boerenkool, broccoli, knoflook, knolraap, koolrabi, knolselderij, kruisbes, maïs, oost-indische kers, paksoi, pakmkool peterselie, prei, pronkboon, radijs, rammenas, rode kool, romanesco, slaboon, spinazie, spruitjes, stengelui, uien witlof, witte kool,
Combinatieteelt
Slechte buren
doperwt kapucijner, komkommer, peul venkel, wortel,
Eigenschappen
Gebruiken als Groenten
Winterhard tot 14
Wintergroen Niet groenblijvend
Gemiddelde hoogte -
Worteldiepte 30CM
Levensverwachting Meerjarige
Soort Klein struikje

Nieuwe planten...